CCN » Giảm nhẹ Biến đổi khí hậu

100 triệu người chết do ảnh hưởng khí hậu vào năm 2030?

Administrator — Thu, 21 May 2015 03:37:47 +0000

Nếu thế giới thất bại trong việc đối phó với tình trạng biến đổi khí hậu, hơn 100 triệu người sẽ chết và tốc độ tăng trưởng kinh tế toàn cầu sẽ giảm 3,2% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) vào năm 2030.

Theo một báo cáo mới được công bố của tổ chức nhân đạo DARA, nhiệt độ trung bình toàn cầu đang tăng lên do sự gia tăng lượng khí gây hiệu ứng nhà kính trên thế giới. Điều này gây ra những ảnh hưởng xấu đối với hành tinh của chúng ta, như băng tan chảy, hiện tượng thời tiết cực đoan, hạn hán, mực nước biển tăng,… đe dọa tới cuộc sống của người dân trên toàn thế giới.

Bản báo cáo của DARA tính toán rằng 5 triệu người chết mỗi năm do ô nhiễm không khí, nạn đói và bệnh tật gây ra bởi hậu quả của biến đối khí hậu và các nền kinh tế thải ra nhiều khí CO2. Con số người chết thậm chí có thể tăng lên tới 6 triệu người/năm vào năm 2030, nếu tình trạng sử dụng nhiên liệu hóa thạch như hiện nay vẫn tiếp tục.

Hơn 90% những trường hợp tử vong này thuộc các quốc gia đang phát triển. Thậm chí, sự ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và ô nhiễm không khí có thể khiến 100 triệu người chết trong thời gian từ nay cho đến cuối tập kỷ tới. Khoảng 184 quốc gia trên thế giới sẽ hứng chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu trong thời gian từ 2010 đến 2030.

Không chỉ gây thiệt hại về người, báo cáo của DARA cho rằng ảnh hưởng của biến đổi khí cậu còn làm giảm thu nhập của các nền kinh tế toàn cầu, với mức giảm khoảng 1,6% GDP toàn thế giới mỗi năm – tương đương khoảng 1,2 nghìn tỷ USD. GDP toàn cầu thậm chí còn giảm tới 3,2% vào năm 2030, nếu nhiệt độ toàn cầu tiếp tục tăng.

Nhiệt độ toàn cầu hiện nay đã tăng khoảng 0,8 độ C so với thời kỳ trước cuộc cách mạng công nghiệp. Khoảng 200 quốc gia đã đồng ý vào năm 2000 về việc hạn chế mức độ tăng trung bình của nhiệt độ toàn cầu dưới 2 độ C để tránh những ảnh hưởng nguy hiểm từ biến đổi khí hậu.

Những các nhà khoa học về khí hậu cảnh báo cơ hội hạn chế nhiệt độ tăng dưới 2 độ C ngày càng nhỏ đi khi khí thải gây hiệu ứng nhà kính tăng lên do tình trạng sử dụng nhiên liệu hóa thạch vẫn đang rất phổ biến.

Những quốc gia nghèo nhất thế giới sẽ dễ bị tổn thương nhất do họ phải đối mặt với những nguy cơ hạn hán, thiếu nước sạch, mất mùa, nghèo đói và bệnh tật. Những quốc gia này có thể giảm tới 11% GDP vào năm 2030 do biến đổi khí hậu.

Thậm chí, những nền kinh tế đang phát triển nhanh cũng sẽ không thoát khỏi sự ảnh hưởng của biến đổi khí hậu. Mỹ và Trung Quốc có thể giảm 2,1% GDP của họ vào năm 2030, trong khi, Ấn Độ có thể đối mặt với việc mất hơn 5% GDP vào thời gian này.

Biến đổi khí hậu đẩy nhanh tốc độ tuyệt chủng các loài sinh vật

Cứ 6 loài động thực vật thì có 1 loài đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng do tác động từ biến đổi khí hậu. Nếu con người không sớm có hành động, nhiều loài động thực vật sẽ sớm biến mất khỏi Trái Đất.

Một phân tích công bố trên tạp chí Khoa học của Mỹ số ra ngày 30/4 cho biết việc nhiệt độ toàn cầu tiếp tục tăng cao có thể gây ra thảm họa đối với một số lượng lớn các chủng loại động thực vật trên thế giới.

Nghiên cứu trên đánh giá tổng hợp 131 nghiên cứu trước đó và ước tính rằng nếu nhiệt độ toàn cầu tăng thêm 2 độ C, 5,2% chủng loại động thực vật sẽ đối mặt với nguy hiểm.

Trong khi đó, nếu nhiệt độ tăng 3 độ C, con số trên sẽ tăng lên 8,5%. Tỷ lệ này sẽ là 16% nếu nhiệt độ tăng lên 4 độ C, tương đương cứ 6 loài thì có 1 loài đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng.

Các vùng khác nhau trên thế giới đối mặt với cấp độ nguy cơ tuyệt chủng khác nhau. Cao nhất là khu vực Nam Mỹ, Australia và New Zealand. Theo Mark Urban, chuyên gia về tiến hóa sinh vật tại đại học Connecticut đồng thời là chủ nhiệm công trình nghiên cứu, tại Nam Mỹ 23% loài có thể đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng trong khi tỷ lệ này tại Australia và New Zealand là 14%. Ở châu Âu là 5% và Bắc Mỹ là 6%.

Nghiên cứu hối thúc các chính phủ hành động khẩn cấp để ngăn chặn tình trạng trên. Theo ông Urban, biến đối khí hậu sẽ đẩy nhanh tốc độ tuyệt chủng trên thế giới nếu nhân loại không sớm có các chiến lược bảo tồn cụ thể để hạn chế tình trạng này và bảo vệ các loài đang gặp nguy hiểm.

Một nghiên cứu liên quan công bố cùng ngày cho biết hóa thạch ngoài biển có thể giúp xác định loài động vật và hệ sinh thái biển nào đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng cao nhất.

Một nhóm các nhà khảo cổ học và sinh thái học sau khi nghiên cứu hóa thạch của các sinh vật biển tới 23 triệu năm tuổi cho biết một số loài động vật dễ bị tác động hơn các loài khác và nguy cơ tuyệt chủng khác biệt theo khu vực.

Cụ thể, cá voi, cá heo và hải cẩu có nguy cơ tuyệt chủng cao hơn cá mập hay các loài không xương sống như san hô. Trong khi đó, các loài động vật hai mảnh vỏ như trai, sò đối mặt nguy cơ tuyệt chủng chỉ bằng 1/10 so với động vật có vú. Xét về khu vực địa lý, các vùng nhiệt đới như Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương và vùng Caribe có mức độ nguy hiểm cao nhất.

Quang Trí – EINFO

Tây Giang chuyện bếp xưa bếp nay

Administrator — Mon, 27 Apr 2015 03:14:19 +0000

Với người Cơ tu (huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam) phong tục ngồi bếp và tặng củi là một nét đẹp văn hóa có từ lâu đời. Sử dụng bếp lửa truyền thống, phụ nữ hàng ngày phải lên rẫy, lên rừng đốn và gùi củi về. Thế nhưng, trong bối cảnh khan hiếm chất đốt và người phụ nữ cần được quan tâm nhiều hơn đến sức khỏe thì dự án Malteser International đã hỗ trợ thực hiện một chiến dịch truyền thông khuyến khích sử dụng bếp tiết kiệm củi. Ghi nhận của chúng tôi tại xã Bhalêe sau một thời gian ngắn thực hiện dự án giúp bà con vừa giữ được phong tục mà vẫn bảo vệ được sức khỏe, bảo vệ rừng.

Bếp thiêng là tâm hồn

Nhờ có chuyến tham quan 5 tỉnh nam miền Trung của Mạng lưới Biến đổi khí hậu khu vực miền Trung (CCN), chúng tôi mới biết huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam có đến 95% dân số là đồng bào Cơ tu. Đây là nơi còn lưu giữ rất nhiều lễ hội truyền thống, nghệ thuật và sinh hoạt văn hóa giàu bản sắc dân tộc. Cũng nơi đây, bếp từ xa xưa đã không chỉ đơn thuần là nơi để nấu nướng, gắn với chuyện những bữa ăn, thức uống hàng ngày mà Bếp còn là một phần tâm hồn của người Cơ Tu. Họ sử dụng bếp để sưởi ấm và chiếu sáng về đêm khi mà núi rừng Trường Sơn hoang lạnh và lắm thú dữ rình rập. Từ lúc dựng nhà Gươl người dân nơi đây đã nhóm lửa và quan niệm rằng đó là nơi thiêng liêng nhất trong ngôi nhà, sẽ cháy mãi để mang lại sự ấm no, hạnh phúc.
Vì bếp thiêng liêng như thế nên người Cơ tu cũng có nhiều điều kiêng kị, họ không đặt bếp vào chỗ nắng có thể chiếu đến vì cho rằng nắng và lửa đều nóng sẽ là điềm hung dữ. Họ cũng sẽ tắt bếp lửa đi nếu khách lạ hay vị khách mình không muốn tiếp; trẻ em không được tự tiện nhóm lửa. Nếu người làng hay khách ở xa đến mà không thấy ánh lửa hoặc khói bếp có nghĩa là chủ nhân không có nhà và không nên vào.

Cũng bên cạnh cái bếp, bao nhiêu câu chuyện sử thi, chuyện làm ăn, chuyện gia đình bộ tộc được truyền kể. Khói bếp ngàn năm nay đã quyện quanh các bản làng, thấm đượm lên da thịt của mỗi người Cơ tu như thế. Họ đặt chân hướng về bếp để sưởi ấm khi ngủ quanh những kệ bếp bằng gỗ, trong chứa đất sét đặt kiềng bên trên.

Đến Tây Giang, đi qua những khe suối hay những sườn đồi chúng ta thật dễ bắt gặp hình ảnh của các chị, các mẹ đi gùi củi. Không chỉ là gùi củi để sử dụng, họ còn xem những bó gủi tốt là món quà biếu tặng nhau vào khi trời đồng giá lạnh, đặc biệt là phía nhà gái thường là người chủ động tặng củi cho nhà trai. Chị Hồ Thị Hoa (Bhalêe, Tây Giang, Quảng Nam) cho biết “Cứ trung bình 3-4 ngày tôi lại đi gùi củi một lần. Mỗi lần như thế phải đi tầm 4-5 cây số mới có củi. Mà bây giờ củi càng ngày càng ít nên có thể phải đi xa hơn”.

Đến bếp cải tiến

Hiểu rõ văn hóa bản địa nhưng đau đáu về những mối nguy cơ cho sức khỏe cũng như nguồn tài nguyên môi trường trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nhiều rủi ro thiên tai khác, Ban quản lý và các Ban thực hiện dự án “Khuyến khích bảo tồn bền vững tài nguyên rừng tại huyện Tây Giang” do tổ chức Malteser International tài trợ đã mạnh dạn tổ chức chiến dịch truyền thông rầm rộ và hỗ trợ cho người dân Tây Giang 50 cái bếp cải tiến được mua về từ tỉnh Bắc Giang.

Chúng tôi có dịp đến thăm nhà anh Alăng Với (thôn A Tép 2, xã Bhalêe, huyện Tây Giang). Anh Với phấn khởi tâm sự “Gia đình tôi sau khi tham dự các khóa tập huấn, hội thi vẽ tranh của dự án đã tự bỏ tiền để mua bếp cải tiến sử dụng. Chỉ với 135 ngàn đồng cho một cái, từ chỗ 3-4 ngày tốn một bó củi bây giờ có khi phải 20 ngày mới hết một bó”.

Bếp truyền thống là một phần tâm hồn của người Bhalêe nhưng sứ mệnh lịch sử của nó đã không còn phù hợp với điều kiện sống hiện tại của người dân nữa. Bởi những cánh rừng Tây Giang cũng như nhiều cánh rừng khác đang ngày càng cạn kiệt, củi càng ngày càng khan hiếm. Hơn nữa, những người phụ nữ lấy củi quá vất vả, họ trèo đèo lội suối với nhiều hiểm họa bất trắc rình rập. Chị A Vô Thị Bé – Hội phụ nữ thôn A Tép 2, xã Bhalêe cho biết “Sau một thời gian vận động, tập huấn. Những người được dự án hỗ trợ đã về tuyên truyền cho người dân Cơ Tu hiểu được những ưu điểm của bếp cải tiến”.

Theo bà con thì bếp cải tiến dễ sử dụng, nhóm lửa nhanh cháy, giảm lượng củi từ 50 – 60% và đặc biệt là ít khói. Chị Bé cho biết “Ngày trước con cái trong nhà cứ ho, mắc các bệnh về phổi. Ban đầu chúng tôi cũng không để ý nhưng sau khi tham gia các lớp tập huấn của dự án chúng tôi dần nhận ra đó có thể là do khói”.

Từ 50 cái bếp được dự án hỗ trợ, đến nay đã có tới 604 chiếc bếp được phụ nữ các xã đặt mua và nhờ dự án đem về. Đó là một thành công ngoài mong đợi. Anh Lê Hữu Lập, cán bộ dự án phụ trách tổ chức chiến dịch truyền thông khuyến khích sử dụng bếp tiết kiệm củi của Malteser International tại Tây Giang cho rằng“Phụ nữ đã được giải phóng bớt một phần công việc khỏi đôi vai của họ, người đàn ông cũng đã có ý thức giúp đỡ vợ, mẹ làm việc bếp núc. Và quan trọng hơn, trẻ em giảm bị các bệnh về đường hô hấp do khói cũng như ý thức bảo vệ rừng của người dân được nâng cao rõ rệt. Nhờ vậy, chuyện truyền thông không chỉ dừng lại ở việc thay đổi một cái bếp, mà còn làm được nhiều điều cho cộng đồng”./.

Tác giả Bảo Hòa

Một số hình ảnh:

Ảnh 1: Phụ nữ Cơ Tu phải đi gùi, vác củi rất vất vả

Ảnh 2: Người dân thôn A Tép 2 phấn khởi khi sử dụng bếp cải tiến

Ảnh 3: Bếp ít khói

Ảnh 4: Cận cảnh chiếc bếp cải tiến tiết kiệm củi

Sử dụng bếp tiết kiệm củi là bảo vệ sức khỏe, là bảo vệ rừng!

Administrator — Wed, 11 Mar 2015 16:10:49 +0000

: Phụ nữ C’tu gùi củi. Hình ảnh thường thấy ở Tây Giang

Củi ở rừng, người lấy củi là phụ nữ và người nghèo thì dễ bị bệnh tật như là những chuyện hiển nhiên nên việc sử dụng những cái bếp tốn rất nhiều củi, muội khói khắp nhà và phụ nữ C’tu ngày ngày gùi những bó củi to là những thói quen được ăn sâu từ nhiều đời nay ở bà con C’tu thuộc huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam.

Nỗi trăn trở “Làm cách nào để giúp người dân thay đổi thói quen này?” đã được các thành viên Ban quản lý dự án nhiều lần đưa ra thảo luận trong hai năm đầu dự án “Khuyến khích bảo tồn và sử dụng bền vững tài nguyên rừng huyện Tây Giang” do tổ chức Malteser International tài trợ.

Thay đổi một hành vi được cho là một nét văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số, là một điều cần cân nhắc. Tuy nhiên do thói quen này làm ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ em, phụ nữ và nguồn thu nhập của chính bà con đồng bào miền núi sống dựa vào rừng, các thành viên Ban Quản lý dự án đã quyết định đưa vấn đề này ra thảo luận với người dân và để người dân quyết định nên thay đổi như thế nào là hợp lý. Như là một kết quả, chiến dịch truyền thông có tên “Sử dụng bếp Tiết kiệm củi” đã được đưa vào kế hoạch dự án vào hai tháng cuối năm 2014 với mong muốn có được trả lời cho câu hỏi trên.

: Muội hóng bám dày giàn bếp. Anông, Tây Giang

Bắt đầu là việc khảo sát nhìn nhận của người dân về khói bụi và gùi củi nặng đối với sức khỏe của trẻ em và phụ nữ; rồi đến việc người C’tu sẽ thay đổi thói quen ngồi quanh bếp lửa vào mùa mưa lạnh như thế nào; xa hơn là rừng ngày một mất dần ảnh hưởng gì đến đời sống bà con và cuối cùng là bếp nào thì giải quyết được các vấn đề trên mà phù hợp với người dân như là một bước chuẩn bị cho chiến dịch truyền thông “Sử dụng bếp Tiết kiệm củi”.

Với những thông tin có được, đại diện người dân ở mỗi xã đã cùng với các thành viên Ban Thực hiện dự án các xã và Ban Quản lý dự án huyện đã lập nên những kế hoạch thực hiện chiến dịch truyền thông phù hợp với mỗi xã của mình. Dự án đã xây dựng năng lực để các tình nguyện viên và cơ quan địa phương tổ chức và thực hiện một chuỗi các hoạt động của chiến dịch như: Thi văn nghệ, thi vẽ tranh về cách lấy củi ít làm hại rừng, thi nấu ăn, truyền thông tại thôn, v.v….

Trước đó, dự án đã cấp 50 cái bếp Tiết kiệm củi được bà con C’tu chọn để dùng thử, suy nghĩ và phản hồi. Cách tiếp cận truyền thông thay đổi hành vi có sự tham gia đã mang lại hiệu quả bất ngờ. Như nhiều bà con khác, chị Ating Thị Tâm ở thôn Dầm 1, xã Tr’hy nói “Lúc đầu nghe nói về bếp này mình không tin, nhưng khi anh Tình – chủ nhiệm CLB cho mình nấu thử, mình thấy thích nó. Khi nấu không ra nhiều khói”. Anh A Viết Minh, một cán bộ địa chính của xã Bhalêê đã tâm sự “Bếp lợi củi, mà ít khói. Em sẽ mua hai cái bếp này, một cái để nấu cám heo và một cái để nấu ăn. Từ nay hai vợ chồng em sẽ đỡ vất vả hơn trong việc đi kiếm củi và dọn dẹp nhà cửa vì bụi khói”.

: So sánh bếp nào lợi củi và ít khói hơn. A tiêng, Tây Giang

Sau hai tháng, gần 30% (604 hộ) các gia đình gồm người dân và cán bộ huyện xã trong 5 xã dự án đã tự bỏ tiền mua bếp về sử dụng. Theo tính toán của Ban Quản lý dự án, với 604 chiếc bếp sử dụng tối thiểu trong vòng 2 năm thì hơn 1.000m3 củi sẽ được tiết kiệm và một diện tích rừng không nhỏ sẽ tiếp tục được giữ.

Hiện nay, các hoạt động truyền thông vẫn được địa phương duy trì qua nhiều kênh khác nhau và những người làm công tác phát triển như chúng tôi thật sự vui khi biết nhiều bà con khác vẫn tiếp tục tìm hiểu và đăng ký mua bếp Tiết kiệm củi.

: Hội thi nấu ăn, một hoạt động trong chiến dịch truyền thông; “Sử dụng bếp Tiết kiệm củi”, Tây Giang

: Hơn 600 cái bếp Tiết kiệm củi – Ít khói đã được chuyển về theo đơn đặt hàng; của phụ nữ C’tu, Tây Giang

Lê Hữu Lập
Malteser International

Giao đất giao rừng có sự tham gia đã đáp lại mong đợi của người dân!

Administrator — Wed, 11 Mar 2015 16:10:13 +0000

Hội thảo giao đất giao rừng ngày 5/11/2014, Tây Giang

“Quy trình giao đất giao rừng cho hộ gia đình có sự tham gia đã đáp lại mong đợi của người dân vì đất rừng được cấp đúng người, đúng diện tích và đúng khu vực như trong sổ sách!”, là lời phát biểu của Chủ tịch UBND huyện Tây Giang – Bling Mia tại hội thảo Giao đất giao rừng cho hộ dân có sự tham gia ngày 05/11/2014 tại trung tâm huyện.

Từ tháng 6 năm 2012 đến tháng 6 năm 2014, UBND, Phòng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Hạt Kiểm lâm và Ban Chỉ đạo giao đất giao rừng huyện Tây Giang đã hợp tác với Trung tâm Phát triển Nông thôn miền Trung và Malteser International tại Việt Nam thực hiện giao 607.6 héc-ta đất rừng sản xuất đến 90 hộ gia đình tại hai thôn Atép 1 và Atép 2, xã Bhalêê, huyện Tây Giang theo Quy trình Giao đất Giao rừng có sự tham gia. Trong quy trình này, phương pháp tiếp cận có sự tham gia đã được áp dụng xuyên suốt và hiệu quả. Điều này đã giúp cho UBND huyện Tây Giang khắc phục được những khó khăn về ngân sách và nhân lực để lần đầu tiên có thể trao cho người dân quyền sở hữu chính thức mảnh đất mà họ sinh sống và canh tác từ bao đời nay. Giao đất Giao rừng đến hộ gia đình là một chương trình thí điểm nhằm khuyến khích bảo tồn và sử dụng bền vững tài nguyên rừng nằm trong khuôn khổ dự án “Khuyến khích bảo tồn và sử dụng tài nguyên rừng bền vững huyện Tây Giang” được tài trợ bởi Malteser International và Bộ Hợp tác và Phát triển Kinh tế Đức từ năm 2012-2015.

Quy trình Giao đất Giao rừng có sự tham gia có 7 bước, gồm các hoạt động chính như: họp thôn lấy ý kiến của người dân trong tất cả các hoạt động, đào tạo cán bộ chuyên môn, bầu chọn và tập huấn nhóm nông dân nòng cốt đủ khả năng tham gia các hoạt động đo đếm trữ lượng, xác định ranh giới và đóng cột mốc. Chính quyền huyện Tây Giang đánh giá cao quy trình này và đã áp dụng thành công để giao 1.654 héc-ta đất cao su trong nguồn ngân sách của huyện. Ngoài ra, huyện cũng có kế hoạch nhân rộng mô hình này cho 6 xã còn lại trên địa bàn huyện như lời của P.Chủ tịch UBND huyện – Phạm A, “Quy trình này hết sức phù hợp với người dân, năng lực và chủ trương của Nhà nước. Huyện Tây Giang có thể yên tâm để hoàn thành tốt nhiệm vụ giao đất giao rừng cho hộ dân trong thời gian tới.”

Nhằm chia sẻ các kinh nghiệm, thu nhận ý kiến đóng góp về khả năng nhân rộng áp dụng quy trình, UBND huyện

Hội thảo giao đất giao rừng ngày 12/12/2014, Đà Nẵng

cũng đã phối hợp với Trung tâm Phát triển Nông thôn miền Trung Việt Nam và Malteser International tổ chức một hội thảo vào ngày 12 tháng 12 năm 2014, tại Đà Nẵng. Hội thảo đã nhận được sự đánh giá cao và quan tâm của nhiều chuyên gia từ các cơ quan và tổ chức phi chính phủ hoạt động trong lĩnh vực này. Bên cạnh đó, những ý kiến đóng góp để quy trình Giao đất giao rừng đến hộ gia đình có sự tham gia được hoàn thiện hơn cũng được các đại biểu đưa ra và thảo luận. Trong thời gian tới Tài liệu hướng dẫn giao đất giao rừng có sự tham gia sẽ được biên tập và chia sẻ với cá nhân, cơ quan và tổ chức liên quan.

Phạm Đình Hiện
Trung tâm Phát triển Nông thôn miền Trung Việt Nam