Năng lượng xanh là nguồn năng lượng được tạo ra từ các nguồn tài nguyên thiên nhiên có mức bền vững và từ các nguồn năng lượng phi hóa thạch, như năng lượng mặt trời, gió, thủy điện, sinh khối, địa nhiệt và năng lượng đại dương. Đây là các nguồn năng lượng, sau khi sử dụng có thể được tái tạo lại sau một thời gian. Về ưu điểm của nguồn năng lượng tái tạo, thân thiện với môi trường và không phát thải khí cacbon tạo ra hiệu ứng ấm lên toàn cầu hay còn gọi là BĐKH. Năng lượng tái tạo là một nguồn năng lượng bền vững, không thải ra các chất ô nhiễm gây thiệt hại cho môi trường và có thể được khai thác mà không gây tổn hại đến các hệ sinh thái. Năng lượng tái tạo có thể góp phần trong tăng trưởng kinh tế bền vững, đặc biệt là ở cấp quốc gia, bằng cách khai thác các nguồn lực địa phương và tạo ra ngành công nghiệp mới và tạo việc làm.

Trong các nguồn năng lượng thì năng lượng mặt trời được coi là nguồn năng lượng ánh sáng đến từ vũ trụ (mặt trời) ngoài trái đất và đang gần gũi nhất với dân cư. Trong những năm gần đây việc phát minh ra những công nghệ mới đã giúp chúng ta biến ánh sáng mặt trời thành điện để thay thế dần nguồn điện năng từ nhiệt điện đốt thanh, điện hạt nhân và cả thủy điện. Hiện nay nhiều nhà khoa học xếp loại năng lượng mặt trời là loại năng lượng sạch vào cuộc cách mạng công nghệ lần thứ tư (hiện đại nhất) và các thành phố sử dụng nguồn năng lượng sạch (thân thiện môi trường sống) được coi là yếu tố để tạo thành thành phố xanh thông minh (Smart Green City). Trên thế giới hiện nay thường sử dụng các phiến thu hoạch năng lượng mặt trời như các miếng ngói lợp nhà, xe ô tô, cánh máy bay và có thể có những cỗ máy chạy bằng điện mặt trời. Đồng thời các trang trại điện mặt trời hàng trăm MW cũng đang được phát triển mạnh mẽ, đặc biệt tại Trung Quốc, Ấn Độ, các nước Trung Cận Đông.

Trong thiên nhiên thì đã từ lâu có các sinh vật sử dụng được năng lượng mặt trời, không cần hấp thụ năng lượng mặt trời gián tiếp qua sự ăn uống và tiêu hoá, như các loại thực vật và các loại tảo hoặc plankton, và đấy có thể là nền tảng cho nguồn năng lượng sinh khối khổng lồ.

Năng lượng gió đã phát triển mạnh dưới dạng các cánh đồng gió với công suất từ vài MW đến hàng ngàn MW, đặc biệt tại Đan Mạch, Đức, Tây Ban Nha, Trung Quốc.

Trong các nguồn nhiệt điện sử dụng nhiên liệu hóa thạch, nhiệt điện than có phát thải khí nhà kính lớn nhất và tùy thuộc vào công nghệ sử dụng và loại than sử dụng, để sản xuất 1 kWh điện, các nhà máy nhiệt điện than phát thải khoảng 0,8 – 1 kg khí CO₂. Ngoài khí CO₂, các nhà máy nhiệt điện than con thải ra nhiều chất có hại vào môi trường; gồm thủy ngân, khí SO₂, CO, thủy ngân, asen,… Những chất thải này có thể gây ra mưa axit.

XU HƯỚNG GIÁ THÀNH NĂNG LƯỢNG XANH GIẢM MẠNH:

Giá cả trên đơn vị MWh thay đổi nhanh chóng trong lĩnh vực năng lượng đang được thúc đẩy bởi nhu cầu tiêu dùng đối với năng lượng sạch.

Tháng 2 năm 2017, trong báo cáo của công ty đầu tư Lazard về chi phí năng lượng (LCOE) cho năm 2016 cho các
công nghệ phát điện khác nhau – các nguồn năng lượng tái tạo bây giờ là nguồn điện rẻ nhất có sẵn. Giảm chi phí công nghệ điện từ năng lượng gió và năng lượng mặt trời hiện nay là hình thức rẻ nhất.

Công ty đầu tư Lazard sử dụng phân tích LCOE để xác định mỗi đơn vị điện (đo bằng mega watt-giờ, hay MWh) sẽ tạo ra bao nhiêu chi phí trong suốt cuộc đời của bất kỳ nhà máy điện nào. LCOE được tính bao gồm mọi thành phần chi phí – chi phí vốn để xây dựng, vận hành và bảo dưỡng, và chi phí nhiên liệu để chạy – trải rộng trên tổng số mega watt- giờ tạo ra trong suốt vòng đời tồn tại của nhà máy.

Theo Lazard, chi phí gió đã giảm 66% kể’ từ năm 2009, từ 140USD /MWh xuống 47USD/ MWh. Chi phí năng lượng mặt trời quy mô lớn thậm chí còn kịch tính hơn, giảm 85 phần trăm kể từ năm 2009 từ hơn 350USD/MWh đến 55USD/ MWh.

Trong khi giá thấp nhất của thế hệ đốt nhiên liệu (than, khí) thông thường hiện nay – các nhà máy nhiệt điện chạy bằng khí đốt tự nhiên có LCOE trung bình là 63 USD / MWh.

Các chính sách quốc tế và quốc gia hỗ trợ giảm giá và thuế thúc đẩy chi phí năng lượng tái cho gió và cho năng lượng mặt trời còn xuống thấp. Những mức giá thấp này không chỉ rẻ hơn việc xây dựng các nhà máy khí đốt tự nhiên mới mà còn rẻ hơn nhiều nhà máy điện nhiên liệu hóa thạch với chi phí biên
(chi phí vận hành, bảo dưỡng, nhiên liệu…).

Ba rào cản hạn chế việc triển khai năng lượng tái tạo hiện nay: 1) khó tiếp cận nguồn gió và năng lượng mặt trời có chất lượng cao; 2) dự báo nguồn năng lượng còn sai lệch về độ tin cậy và 3) quan niệm sai về chi phí cao hòa lưới nguồn tái tạo. Tuy nhiên, các cơ sở dữ liệu mới của Mỹ và EU đã cho phép chính xác hóa nguồn thông tin dữ liệu, các khu vực tập trung NLTT cao khá chính xác và, công nghệ nối lưới điện thông thông minh đói với các nguồn điện đã được an toàn và giá thấp.

KINH NGHIỆM ĐAN MẠCH PHÁT TRIỂN NĂNG LƯỢNG XANH

Với bờ biển dài, điện gió vừa là nền tảng của nền sản xuất năng lượng tái tạo, vừa là ngành xuất khẩu then chốt của Đan Mạch. Năm 1985, Đan Mạch quyết định xóa bỏ điện hạt nhân trong chiến lược năng lượng tương lai của mình, tập trung vào năng lượng thay thế chứ không theo đuổi các nguồn năng lượng truyền thống nữa.

Năm 2015, với 42% điện là từ nguồn gió, Đan Mạch đang vững vàng đáp ứng mục tiêu về điện gió là cung cấp 50% nhu cầu từ nay đến năm 2020.

Để nuôi dưỡng ngành công nghiệp điện gió, ban đầu Chính phủ Đan Mạch cấp 30% vốn đầu tư cho các dự án điện gió, nhưng chính sách trợ cấp này hiện không còn hiệu lực vì công nghệ điện gió hiện nay đã tiến bộ và tiết kiệm chi phí hơn nhiều. Khả năng đồng sở hữu các turbin gió cũng giúp điện gió trở nên phổ biến rộng rãi hơn, và hầu như toàn bộ dân chúng Đan Mạch đều ủng hộ việc mở rộng năng lực turbin. Điều đó giúp phát triển các turbin lớn và công nghiệp hóa mạnh hơn các nhà máy điện gió. Tuy hình thức đồng sở hữu có giảm, nhưng hiện nay, 3/4 turbin gió ở Đan Mạch vẫn do các công dân bình thường sở hữu. Rõ ràng cam kết của chính phủ với điện gió là nhân tố trọng yếu để Đan Mạch có thể trở thành nước dẫn đầu thế giới về năng lượng gió.

Năm 2014, doanh thu của ngành công nghiệp điện gió của Đan Mạch lên đến 12,8 tỉ USD, tăng 7,4% so với năm trước đó, và xuất khẩu của ngành này cũng tăng thêm 16,7%, đạt 8,1 USD.

Chính các mục tiêu chính sách nhất quán, dài hạn của Đan Mạch đã giúp tạo nền tảng cho hợp tác công – tư, và nhờ đó, các công ty Đan Mạch có được môi trường ổn định cần có để đầu tư dài hạn điện từ năng lượng tái tạo. Nhờ những nỗ lực nhất quán ấy, ngành năng lượng Đan Mạch hiện đang cung cấp việc làm cho 58.000 người trong một đất nước vỏn vẹn 5,5 triệu dân.

ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO VỚI VIỆT NAM

Xem xét sớm ban hành Luật Năng lượng tái tạo (với gió và mặt trời), tạo hành lang pháp lý và cơ hội ứng dụng NLTT đến 2050 như cam kết của Việt Nam tại Hội nghị thượng đỉnh các quốc gia COP 22 về BĐKH tại Nam Phi năm 2016 và Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh 2012.

• Cần sớm nghiên cứu học tập kinh nghiệm phát triển điện gió và điện mặt trời của các quốc gia khác, chính sách hỗ trợ giá cả, công nghệ và nối lưới điện quốc gia.
• Đánh giá tác động của việc giảm giá công nghệ NLTT trên thế giới đối với việc áp dụng vào Việt Nam với điện gió trên đất liền, điện gió trên biển và điện mặt trời.
• Xem xét tính giá, phí cacbon đối với các nguồn điện than, khí..
• Có chính sách kêu gọi, thu hút đầu tư từ quốc tế, trong nước đối với các dự án lớn với
  điện gió, điện mặt trời, đặc biệt khu vực Nam bộ cả trên đất liền và trên biển.

– Tuyên truyền, khuyến khích các tổ chức, cá nhân dùng điện tái tạo, góp phần giảm thiểu khí thải nhà kính và giảm thiểu ô nhiễm không khí, môi trường sống. ■

DƯ VĂN TOÁN

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1. Lazard’s annual report on the levelized cost of energy (LCOE) 2017. https://www. lazard.com/media/438038/ levelized-cost-of-energy-v100. pdf
2. Chính sách năng lượng Đan Mạch, bài học cho Việt Nam, 2017. http:// nangluongvietnam.vn/news/ vn/dien-hat-nhan-nang-luong- tai-tao/chinh-sach-nang-luong- dan-mach-bai-hoc-cho-viet- html

Theo Viện dược liệu, nước ta có khoảng 14.000 loài thực vật, nấm và tảo, trong đó có gần 4.000 loài cây thuốc và nấm làm thuốc. Từ xa xưa, khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng ẩm đã ban tặng cho nước ta một nguồn tài nguyên thực vật đa dạng phong phú và được dân gian sử dụng để làm thuốc nam chữa bệnh.

Qua nhiều lần tìm tòi khảo sát sinh thái khí hậu các tỉnh miền Trung, kỹ sư Lê Thị Tuyết Anh nhận thấy Phú Yên là nơi thích hợp để thực hiện đam mê phát triển nguồn dược liệu. Suốt 6 năm ròng rã, xa gia đình con nhỏ ra với Phú Yên, chị đã không ngừng nỗ lực kiên trì để rồi bắt đầu đam mê với cây Dừa cạn – loài cây có chứa các hoạt chất chữa ung thư.

Xuất khẩu thành công cây dừa cạn sang Hungari là một bước ngoặt trong sự nghiệp làm động lực để chị tiếp tục miệt mài nghiên cứu sinh lý cây trồng phù hợp với sinh thái của từng địa phương. Từ đó, đưa ra hàng chục loài dược liệu để xuất khẩu đi Đức, Nhật, Pháp, Đài Loan. Đến với Trung tâm, chỉ với 10 ha, nhưng là một “thế giới” dược liệu đa dạng làm cho chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng. Rất nhiều cây tần dày lá, cây rẽ quạt, diệp hạ châu (cây chó đẻ), sâm bố chính, cây thìa canh, …là những cây thuốc quý mà gần gũi trong dân gian. Đây cũng là nguồn dược liệu sạch được chăm bón theo quy trình nghiêm ngặt.

Vườn dược liệu sạch

“Để có được thành quả như hôm nay, toàn thể lãnh đạo Trung tâm và 70 công nhân, sỹ sư khác đã phải trải qua nhiều thăng trầm, thậm chí có những giai đoạn tưởng như là phá sản. Tuy nhiên, với niềm đam mê cùng với sự tài trợ và động viên tích cực của một số người cùng chí hướng, Trung tâm không những vực dậy qua thời kỳ khó khăn mà còn phát triển như hiện nay”, bà Lê Thị Tuyết Anh xúc động chia sẻ.

Bài học kinh nghiệm và ý nghĩa thích ứng biến đổi khí hậu

Cũng giống như các địa phương khác, Biến đổi khí hậu đã gây ra nhiều tác động và đang đe dọa tới hoạt động sản xuất nông nghiệp của người nông dân Phú Yên. Phú Yên được xem là vựa lúa của miền Trung giữa tình hình chung đang đối mặt với nhiều khó khăn trong trồng lúa. Đam mê của kỹ sư Lê Thị Tuyết Anh không chỉ bảo tồn và phát triển cây thuốc tại miền Trung mà còn giúp cho nông dân tỉnh Phú Yên nói riêng và miền Trung nói chung có thể cân nhắc, lựa chọn các phương án để sản xuất trồng trọt bền vững trước bối cảnh biến đổi khí hậu.

Trong tổng số 500 hộ hợp tác trồng cây dược liệu của Trung tâm tính riêng tỉnh Phú Yên đã có khoảng 200 hộ. Doanh thu của mỗi ha trồng dược liệu là 200 triệu đồng/1 năm cao gấp 4-5 lần so với trồng lúa và các loại cây màu khác.

Theo bà Tuyết Anh, nếu chọn được các loài dược liệu phù hợp với từng vùng sinh thái, khí hậu thì các tỉnh khác của miền Trung cũng có thể áp dụng mô hình này để nâng cao sinh kế cho người dân.

Tuy nhiên, kỹ sư Tuyết Anh cũng tâm sự “Nếu muốn áp dụng mô hình thì phải có các nghiên cứu khoa học cụ thể. Sản xuất dược liệu đạt tiêu chuẩn xuất khẩu phải có quy trình kỹ thuật khắt khe. Đặc biệt, là khâu chế biến bảo quản sao cho hoạt chất không bị mất đi. Lưu ý là phải tìm được thị trường tiêu thụ cho sản phẩm rồi mới bắt tay vào làm nếu không sản xuất ra mà không có người mua thì chỉ còn cách mang đi đốt vì không thể dùng hết chứ không phải như các nông sản khác là mình còn dùng được”.

Tác giả: Bảo Hòa (CRD)

Phù hợp, dễ tiêu thụ, giá thành cao

Thời tiết vừa chuyển sang mùa nắng, những cánh đồng bao la là lúa chín của thôn Thu Bồn Tây sắp sửa gặt. Xa xa, thấp thoáng một số giàn đậu cove, người dân cũng đang khẩn trương thu hoạch đậu phụng (lạc). Sau vụ này, nhiều bãi đất sẽ bỏ hoang vì trời nẵng nóng, thiếu nước tưới. Những năm gần đây tình hình khô hạn gia tăng, trong khi thủy lợi còn chưa vươn tới khiến điều kiện lấy nước tưới, chăm sóc cây trồng ở vùng đất này gặp rất nhiều khó khăn. Hơn nữa, với kinh nghiệm trồng trọt của người dân một xã thuần nông thì việc trồng rau trái vụ sẽ dẫn tới hệ quả “mất cả công lẫn vốn”. Mùa nắng kéo dài hạn hán, mùa mưa kéo theo bão, lụt, … người nông dân không thể mãi “Trông trời trông đất trông mây”.

Biến đổi khí hậu gây nhiều tác động tiêu cực và đặt ra nhiều thách thức cho ngành nông nghiệp. Nhiều sáng kiến của cộng đồng nhằm thích ứng với các hiện tượng thời tiết cực đoan đã mang lại lợi ích rất lớn cho người dân. Xây dựng mô hình trồng rau ăn lá trong điều kiện bất lợi từ đó cung cấp nguồn sản phẩm ra bên ngoài là một hoạt động thuộc khuôn khổ dự án “Thích ứng biến đổi khí hậu lấy Trẻ em làm trọng tâm tại Việt Nam” do tổ chức Cứu trợ trẻ em tài trợ với sự tư vấn kỹ thuật của Trung tâm Phát triển nông thôn miền Trung, trường Đại học Nông Lâm – Huế và Trung tâm Khuyến nông – Khuyến ngu tỉnh Quảng Nam. Dự án góp phần giúp người dân nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu tại 7 xã Bình Nam, Bình Hải, Bình Minh huyện Thăng Bình và các xã Duy Thu, Duy Tân, Duy Thành và Duy Nghĩa huyện Duy Xuyên tỉnh Quảng Nam.

Dự án đã hỗ trợ xây dựng và nhân rộng mô hình rau với tổng diện tích là 5,000m2 (mỗi hộ có 100m2). Gia đình anh Nguyễn Ba là một trong số 50 hộ tham gia xây dựng hình trồng rau ăn lá trái vụ thích ứng biến đổi khí hậu tại 7 xã thuộc tỉnh Quảng Nam. Sau một thời gian tham gia và áp dụng các qui tình kỹ thuật do dự án hướng dẫn, những luống rau trái vụ giờ đây đã mang lại hiệu quả kinh tế và đã khuyến khích tinh thần hang say trồng rau của gia đình anh. “Không trì trật như khi trồng các loại hoa màu khác, trồng rau an toàn trái vụ giúp gia đình anh Ba có thu nhập ổn định hơn. Lãi thu được khoảng 515 ngàn đồng trên 100m2 trong thời gian 1 tháng/1 vụ, cao hơn cây lúa gấp 4-5 lần” Ông Trần Trọng Vinh, cán bộ nông nghiệp xã Duy Tân cho biết.

Anh Ba chia sẻ “Từ 100m2 ban đầu được dự án hỗ trợ giống, lưới, kỹ thuật, … gia đình nhận thấy được hiệu quả kinh tế nên đã mở rộng diện tích và tự làm thêm 500m2 nữa. Đến bây giờ, có những ngày gia đình cắt rau bán được 200 ngàn/1 ngày, ít cũng được 40,000 – 50,000 đồng/1 ngày. Mà rau cải cay, rau dền người dân rất thích ăn, có khi họ tới tận nơi lấy rau về luôn chứ vợ tôi cũng không cần phải mất công đưa ra chợ nữa”.

Niềm vui nắm bắt được kỹ thuật

Ngoài các kỹ thuật làm đất, xử lý đất trồng, nguồn nước, hạt giống, phân bón, phòng trừ sâu bệnh thì một trong những “bí quyết” thích ứng với nắng nóng mà anh Nguyễn Ba được hướng dẫn khi tập huấn là xây dựng nhà lưới. 100m2 lưới đen để giảm cường độ nắng và 100m lưới màn trắng chắn côn trùng được lấy từ nguồn hỗ trợ của dự án mà gia đình anh được hưởng lợi đang phát huy những ưu thế ượt trội.

Anh Ba cho rằng: “Trước đây, vợ chồng tôi phải dậy từ sáng sớm tinh sương để làm cỏ, tưới rau vì chỉ khoảng 9 giờ là trời đã nắng gay gắt. Còn bây giờ, có thể làm cả ngày vì có giàn lưới che, không chỉ cho rau mát mẻ, có điều kiện sinh trưởng tốt mà cũng bớt được bao giọt mồ hôi nhọc nhằn cho chúng tôi”. Ngoài ra, trồng rau trái vụ gia đình anh cũng sử dụng ít phân bón hóa học nên chi phí đầu tư thấp cộng thêm chất lượng rau cũng tốt đáp ứng được yêu cầu của thị trường.

Vùng đất pha cát nghèo như thôn Thu Bồn Tây nhiều năm qua đến mùa khô là người dân nơi đây thường bỏ hoang, nông nhàn. Giờ đây, với mô hình trồng rau ăn lá thích ứng biến đổi khí hậu anh Nguyễn Ba có thể tự tin duy trì canh tác quanh năm và có thêm thu nhập nuôi các con ăn học. Với anh, niềm vui không chỉ là được dự án hỗ trợ và niềm vui bội phần khi anh đã nắm bắt được kỹ thuật do dự án chuyển giao để anh có thể tiếp tục gieo trồng nhiều vụ rau tươi tốt./.

Tác giả: Bảo Hòa

Một số ảnh minh họa

Ảnh 1: Mô hình gia đình anh được đón nhiều đoàn đến tham quan

Ảnh 2: Lao động dưới giàn lưới giúp anh Nguyễn Ba đỡ nắng

Ảnh 3: Thu hoạch rau của mô hình

Ảnh 4: Hạnh phúc khi được dự án quan tâm

Nỗi lòng người thương binh
Xã Duy Tân nằm cách di sản văn hóa thế giới – Thánh địa Mỹ Sơn 5 km về hướng Bắc, nằm trên bờ Nam sông Thu Bồn với không ít những vết thương do chiến tranh. Một mảnh đất ken dày bia tưởng niệm, một xã chưa đầy 6000 dân nhưng có tới 1500 liệt sỹ, 129 bà mẹ Việt Nam anh hùng. Mảnh đất ấy xưa đến nay vẫn lấy nông nghiệp làm trọng bởi các ngành nghề khác còn khá ít phát triển.

Ông Võ Đình Trung (trú tại thôn Thu Bồn Tây, xã Duy Tân, huyện Duy Xuyên) cũng như nhiều người con xứ Quảng sinh ra mong thời kỳ đất nước bị chia cắt, đã nguyện cống hiến tuổi trẻ nhiệt huyết của mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước. Bước qua chiến tranh và về lại quê hương, ông là thương binh hạng nặng bởi một chân mãi mãi gửi lại chiến trường cùng nhiều thương tích đầy mình.

Ông Trung luôn canh cánh trong lòng làm sao để cải thiện kinh tế gia đình và nuôi các con ăn học khi đôi vai bé bỏng của người vợ đang thay mình làm trụ cột gia đình. Vùng đất ven sông Thu Bồn Duy lại chịu tổn thương bởi biến đổi khí hậu, lũ lụt, hạn hán ngày ngày gay gắt hơn, cái nắng mưa giờ đây cũng bất thường nên việc chăn nuôi thả rông như trước đây đã không còn phù hợp mà gặp nhiều rủi ro do dịch bệnh.

Tiếp cận kỹ thuật
Thấy việc chăn nuôi gà là phổ biến, phù hợp với hầu hết các loại hộ ở nông thôn, nhất là hộ nghèo vì nuôi gà vốn đầu tư thấp, sản phẩm dễ tiêu thụ. Dự án “Thích ứng biến đổi khí hậu lấy trẻ em làm trọng tâm” đã khảo sát và xây dựng mô hình “chăn nuôi gà địa phương thả vườn thích ứng biến đổi khí hậu” tại tỉnh Quảng Nam.

Tháng 4 năm 2014, cuộc họp của dự án giới thiệu mục tiêu mô hình và tiêu chí chọn hộ về tới xã Duy Tân. Ông Trung lần đầu tiên nghe tới những khái niệm về biến đổi khí hậu và nuôi gà thích ứng biến đổi khi hậu đầy lạ lẫm. Nhưng rồi, với quyết tâm của một người hằng mong đỡ đần được phần nào gánh nặng cho vợ con “cho đôi chân tàn mà không phế” ông đã đăng ký thực hiện mô hình nuôi gà của dự án.

Vài tuần sau, cán bộ dự án về nhà ông khảo sát và thẩm định năng lực. Ông đã được dự án chọn hỗ trợ xây dựng mô hình. Ngay sau đó, ông được hỗ trợ 50 con gà giống, một số thức ăn, phương tiện để chăm sóc và một số vật liệu để làm chuồng nuôi gà. Quan trọng nhất là ông Trung được tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật làm chuồng, chọn giống, chăm sóc nuôi dưỡng để nuôi gà theo hướng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Chúng tôi tới thăm gia đình ông Trung vào một ngày đầu hè, sau trận lũ đầu tháng thì nhiệt độ ngoài trời là 39-40 độ C. Đứng dưới giàn dây leo có bầu, có hoa thiên lý râm mát với những lá dừa che mái ông Trung phấn khởi: “Chính nhờ hệ thống sân chơi phía trước chuồng gà được rào bằng tre cao trên 2m có bao bọc bởi lưới B40 thông thoáng; trên giàn trồng dây leo nên khả năng chống nóng tốt vào mùa hè, trời nắng nóng, cung cấp rau, quả hàng ngày. Hệ thống dàn chống nóng này giúp cho gà có thể chơi mát mẻ trong sân vào những ngày hè khắc nghiệt và tăng lượng ăn cũng như sinh trưởng tốt hơn. Giàn dây leo này cũng là nguồn cung cấp thức ăn xanh bổ sung vitamin tự nhiên và chất xơ cho đàn gà”.

Bên cạnh tuân thủ quy trình xây dựng chuồng trại theo hướng dẫn của cán bộ tư vấn dự án, ông Trung cũng tiêm phòng vắc-xin, khử trùng tiêu độc chuồng cho gà nhanh nhẹn, khỏe mạnh, lông óng mượt, … nên khả năng đề kháng và chống chịu khi thời tiết thay đổi thất thường rất tốt. Vào hôm trời nắng thì cho gà uống Vitamin C. Đồng thời, ông cũng thu gom chất thải và xử lý qua men vi sinh vật để giảm mùi, diệt khuẩn.

“Quả ngọt” đầu mùa
Trước đây, gia đình ông Trung nuôi gà thả rông, gà tự đào bới kiếm ăn tỉ lệ gà chết từ 30-40%, có chỉ còn vài con phục vụ cho gia đình thậm chí mất trắng. Từ thì khi áp dụng mô hình, tỉ lệ gà chết còn rất ít khoảng 5-10%. Chỉ sau 3 tháng nuôi gà, đàn gà của ông trung bình đạt 1,5 -2 kg, ít bệnh tật tỷ lệ nuôi sống đến 90%, sinh trưởng nhanh, thịt thơm ngon với giống gà Ri thả rông. Từ những con giống đầu tiên, giờ đây chuồng gà ông đã chia làm 3 độ tuổi gồm gà con, gà choai và gà sinh sản. Cho đến thời điểm chúng tôi đến thăm, đà gà ông Trung đã cho hơn 200 quả trứng và ông đã cung cấp cho 2 hộ làm giống trong đó có một hộ là lò thu mua.

Từ kinh nghiệm thực tế và những bài học chăn nuôi gà của mình Ông Trung đúc rút “Mô hình này hiện có nhiều người trong xã tới học tập. Theo tôi, quan trọng nhất để đạt được kết quả tốt là phải tuân thủ yêu cầu kỹ thuật. Trong quá trình thực hiện, một số hộ chăn nuôi đã bỏ qua quy trình, chưa xây dựng chuồng trại kiên cố theo thiết kế nên dẫn đến hiệu quả mô hình chưa cao. Dù đây chỉ mới là “quả ngọt đầu mùa” thế nhưng theo tôi thì mô hình này hoàn toàn có thể nhân rộng”.

Chú thích ảnh:

Ảnh 1: Gà sinh trưởng tốt

Ảnh 2: Ông Trung cho gà ăn dưới nhà lưới mát mẻ

Ảnh 3: Ông Trung phấn khởi nhận ảnh tặng từ đại diện của Tổ chức cứu trợ trẻ em tại Việt Nam

Bảo Hòa

Vào một ngày hè tháng 8, tất cả các hộ trong thôn được mời tham gia cuộc họp của dự án “Thích ứng Biến đổi khí hậu lấy trẻ em làm trọng tâm” do Tổ chức Cứu trợ Trẻ Em tài trợ. Thông qua cuộc họp chúng tôi đã được giới thiệu về các mục tiêu dự án và tiêu chí chọn hộ để thực hiện các mô hình thích ứng biến đổi khí hậu, từ đó tôi quyết định đăng ký thực hiện mô hình Nuôi Gà thả vườn phòng ngừa dịch bệnh.

Khi tham gia thực hiện mô hình, chúng tôi được hỗ trợ 100% giống, 50% vật liệu làm chuồng, thức ăn và một số phương tiện để chăm sóc, đồng thời được hướng dẫn kỹ thuật làm chuồng, chọn giống, chăn nuôi, chăm sóc để đàn gà thích ứng với điều kiện khắc nghiệt của thời tiết.

Sau 3 tháng áp dụng những kỹ thuật mới chăm sóc đàn Gà, tôi cảm thấy rất vui khi Gà không bị dịch bệnh, phát triển tốt, cân nặng trung bình 1,5-2,5kg/ con, giá bán xấp xỉ 90.000/ kg. Đây là thành công ngoài mong đợi của gia đình tôi. Tôi sẽ giữa lại một ít gà trống để gầy giống, số còn lại sẽ bán để mua gà giống nhân rộng mô hình này.

Đàn Gà phát triển rất tốt  sau 3 tháng nuôi dưỡng

 Trong quá trình thực hiện, tôi cũng tìm cho mình một số kinh nghiệm trong chăn nuôi Gà muốn chia sẻ cùng bà con:

• Theo dõi dự báo thời tiết hằng ngày, nếu trời nắng nóng thì cần làm mát sân chơi của Gà vào buổi sáng sớm; cho Gà uống Vitamin C, ăn nhiều rau xanh.
• Tiêm vaccine đầy đủ và thường xuyên kiểm tra các dấu hiệu bệnh ở đầu, cánh, chân và phân Gà.
• Chăm sóc đúng theo yêu cầu kỹ thuật. Cho ăn đúng bữa và ăn thêm vào buổi tối sẽ giúp Gà phát triển rất nhanh. Tận dụng một số thức ăn tại địa phương như lá thiên lý, hèm bia…
• Ghi chép sổ tay nuôi gà để tính toán hiệu quả đầu tư, đúc kết kinh nghiệm cho những lần nuôi sau và hướng dẫn cho bà con xung quanh.

Niềm hạnh phúc của vợ chồng Ông
Khi ôm thành quả của mình trong tay

 Thông tin kỹ thuật/Thông tin đặc biệt về khí hậu liên quan đến dự án

• Chuồng trại được thiết kế thoáng mát vào mùa hè, ấm áp vào mùa đông để giảm tác động của việc thay đổi thất thường của thời tiết đến gà
• Tiêm vaccine đầy đủ, vệ sinh tiêu độc khử trùng chuồng gà, có lưới rào xung quanh để giảm dịch bệnh cho gà khi thời tiết thay đổi thất thường
• Sử dụng giống gà địa phương có khả năng thích ứng tốt với điều kiện thời tiết của địa phương
• Thu gom chất thải để xử lý bằng men vi sinh để giảm phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính và mùi hôi
• Tận dụng nguồn thức ăn thừa tại địa phương nhằm giảm chi phí đầu tư và giảm chất thải ra môi trường

Save the Children

Từ nhiều thế kỷ trước, nhắc tới người dân miền núi Ẩn sông Trà tỉnh Quảng Ngãi là người ta nghĩ về sự nhẫn nại, đức cần cù, và sáng tạo không ngừng. Dải đất thiên nhiên khắc nghiệt như “tôi” “rèn” cho bàn tay và khối óc của con người ý chí vượt qua nghịch cảnh, cải biến quê hương thành một vùng đất bình yên. Trong thời “Biến đổi khí hậu”, mặc cho giông bão, lũ lụt, hạn hán khốc liệt diễn ra khắp nơi, thì người dân Quảng Ngãi hơn ai hết vẫn giữ được đức tính nhẫn nại, cần cù vốn có để từ từ tháo gỡ khó khăn. Sinh ra trên một quê hương như vậy, ông Phạm Văn Ôn, Phó Chủ tịch HĐND xã Ba Dinh (Ba Tơ, Quảng Ngãi) chứng kiến biết bao chuyện đau lòng do biến đổi khí hậu gây ra. Ông đã từng chua xót khi thấy bố mẹ, hàng xóm, người thân của mình khóc cho những ruộng lúa lép hạt mùa gặt, những dòng sông chỉ còn lại cát bay suốt mấy tháng hè…. Hồi ấy, ông chưa nhận thức được những tác động xấu của hiện tượng thời tiết cực đoan do biến đổi khí hậu. Ông Ôn chỉ biết tâm trí đã luôn bị ám ảnh bởi một tuổi thơ mùa no mùa đói cũng bởi tại…trời.

Ông Ôn bị ám ảnh bởi một tuổi thơ mùa no mùa đói cũng bởi tại… trời

Năm 2012, lần đầu tiên “Dự án nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu (BĐKH) lấy trẻ em làm trọng tâm” do tổ chức Plan Việt Nam hỗ trợ được đưa về cho 4 xã huyện Ba Tơ. Cũng như nhiều con dân của xã Ba Dinh, ông Ôn vui mừng  khi xã nằm trong danh sách được hưởng lợi cùng với các xã Ba Bích, Ba Tô và Ba Xa.

Phấn khởi vì Ba Dinh  nằm trong vùng dự án

Plan nhóm lửa hi vọng và lòng… nhiệt huyết

Ngay sau đó, huyện Ba Tơ triển khai đánh giá, tập huấn, dân vận về mô hình xây chuồng heo, chuồng trâu bò thích ứng với BĐKH. Tiếp theo, ban điều hành dự án biến đổi khí hậu đã được hình thành tập trung cho công tác chỉ đạo, hướng dẫn người dân thực hiện dự án. Sẵn lòng nhiệt huyết, lại đang là Phó chủ tịch HĐND xã ông Ôn được tin tưởng giao cho trọng trách làm trưởng ban dự án BĐKH tại xã Ba Dinh. Ban đầu ông Ôn còn nhiều bỡ ngỡ, lung túng bởi không biết bắt đầu từ đâu. Nhưng chỉ qua 3 tháng khi được cùng làm việc với các cán bộ quản lý dự án tại địa phương, ông Ôn ngày càng làm tốt vai trò của mình. Ông nhớ lại:  “Cứ mỗi lần xã định họp dân khó nhất vẫn là việc huy động đông đủ để bình chọn ra được hộ nghèo, hộ cận nghèo”. Là lãnh đạo của xã và thay mặt chính quyền xã làm việc với dự án ông Ôn luôn canh cánh trong lòng: “ Làm thế nào để việc bình chọn công bằng, không bỏ sót những gia đình xứng đáng được hưởng lợi? Làm thế nào, để chọn ra được những hộ thực sự có nhu cầu làm chuồng.

Ông Ôn luôn canh cánh trong lòng việc chọn hộ dân xứng đáng được hỗ trợ

Từ khi chưa biết phải bắt đầu từ đâu, đến nay dự án đã qua giai đoạn II với các gia đình được nhân rộng mô hình. Gần 30 chuồng trâu và chuồng heo  được nghiệm thu là kết quả mà không mấy ai biết được quá trình dài người trưởng ban BĐKH vừa quản lý, vừa học hỏi. Ông Ôn kiên nhẫn đi và tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng của người dân. Dù bận rộn với nhiều công việc, ông Ôn vẫn thường xuyên về tận nhà dân tự mình giải thích cho họ hiểu về lợi ích và ý nghĩa việc đóng góp của gia đình vào công trình được Plan hỗ trợ. Theo ông Ôn, một số hộ dân còn trông chờ ỷ lại dự án thì mình càng phải đến giải thích cho tới nơi tới chốn đến lúc nào họ hiểu mới thôi. Một số người góp công không đầy đủ, góp cây nhỏ hoặc cây để lâu không đảm bảo … nhưng sau khi nghe mình nói có lý có tình, họ đã vui vẻ tự nguyện sửa đổi.

Chuống thích ứng BĐKH giúp heo, trâu bò ít bị dịch bệnh hơn

Ông Ôn cũng nhắc lại những năm 2009-2010, dịch lở mồm long móng khiến heo xã Ba Dinh chết như ngả rạ.  Các hộ như gia đình anh Phạm Văn Sinh (thôn Làng Măng), anh Phạm văn Rôm thôn Nước Lang… chỉ là một vài ví dụ được ông Ôn đưa ra so với toàn xã nghèo sau thiệt hại của đợt dịch chưa được thống kê đầy đủ.  Chuồng thích ứng biến đổi khí hậu giúp heo, trâu bò ít gặp bệnh dịch hơn, sinh trưởng tốt nhờ có dự trữ thức ăn. Mùa mưa bão người dân cũng không phải lo đưa trâu bò đi trú vì các cột trụ làm chắc chắn, mái được chằng buộc cẩn thận. “Bản thân tôi, làm việc là tự nguyện. Tiền lương hàng tháng nhiều khi không đủ đổ  xăng, nhưng thấy dân mình đứng trước những nguy cơ do biến đổi khí hậu, còn nghèo vì biến đổi khí hậu… tôi còn không dám cho phép mình được thảnh thơi”. Nói là nói vậy, nhưng anh vẫn chạy trên chiếc xe máy cà tàng lên dốc qua suối ngày qua ngày đến tận từng bản, từng nhà để kiểm tra và thúc đẩy công việc của dự án.

Bảo Hòa
Trung tâm Phát triển nông thôn miền Trung

Bảo Hòa