Để nâng cao năng lực và vai trò chủ động của các trường học trong việc tự bảo vệ chính mình, Hội CTĐ hai tỉnh Bình Định và Phú Yên không tự mình tiến hành đánh giá mà chỉ đóng vai trò hỗ trợ kỹ thuật. Đội ngũ đánh giá mỗi trường bao gồm 10 thành viên của Ban quản lý thảm họa trường học của từng trường. Đây chính là các thầy cô giáo đã được tham gia các khóa tập huấn Trường học an toàn do Hội CTĐ Đức và Hội CTĐ hai tỉnh phối hợp tổ chức từ tháng 11/2014 đến tháng 2 năm nay. Trường học an toàn không chỉ là chủ đề đáng quan tâm của giáo viên và học sinh mà còn của các bậc phụ huynh. Do đó, để có thể đánh giá toàn diện tình trạng RRTH của trường, qua 7 đợt đánh giá của 7 trường tiểu học nói trên, tổng cộng đã có 210 giáo viên, 210 học sinh và 210 phụ huynh trực tiếp tham gia vào hoạt động này.

Các giáo viên, học sinh và phụ huynh của các em trường tiểu học số 1 Nhơn Bình (TP.Quy Nhơn) cùng thảo luận về chủ đề lịch sử thiên tai tại trường học và các khu vực lân cận dưới sự điều hành của các thầy cô giáo trong nhóm đánh giá

Anh Võ Chi – trưởng ban đại diện Phụ huynh học sinh trường tiểu học Hải Cảng chia sẻ: “Người dân chúng tôi đôi khi cũng mù mờ về thiên tai, thảm họa, và thiệt hại lắm. Những hoạt động như thế này thực sự đã giúp chúng tôi mở rộng tầm hiểu biết của mình. Thêm vào đó, khi có thiên tai xảy ra thì các cháu thường dễ bị sốc về mặt tinh thần. Tôi cho rằng hoạt động đánh giá này đã chuẩn bị tinh thần cho các cháu, giúp các cháu chủ động ứng phó hơn khi thiên tai xảy ra. Bao giờ cũng vậy, nếu chúng ta có kế hoạch phòng tránh trước để chủ động ứng phó tốt hơn thì sẽ giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra.”

Anh Võ Chi (thứ hai từ phải qua) đang cùng các giáo viên, phụ huynh và các em học sinh tiến hành công cụ “lịch hoạt động”

Trao đổi với chúng tôi, cô Phạm Thị Thu Hà, giáo viên môn Mỹ thuật, hào hứng chia sẻ: “Thật hiếm có những hoạt động nào mà cả giáo viên, phụ huynh, học sinh cùng phối hợp thực hiện với nhau như thế này. Tôi thấy các em và cha mẹ các em tham gia đánh giá rất tích cực và thích thú. Tôi mong muốn sẽ có thêm nhiều hoạt động khác mà giáo viên, học sinh và phụ huynh cùng tham gia như vậy để học hỏi lần nhau.” Khi được hỏi là hoạt động đánh giá này có thay đổi cá nhân suy nghĩ hay hành động gì của cô không, cô Hà tâm sự: “Là một giáo viên dạy mỹ thuật, trước đây tôi cũng chưa quan tâm đến việc lồng ghép chủ đề phòng chống thiên tai, thảm họa vào bài giảng của mình lắm. Còn từ bây giờ trở về sau, tôi sẽ chủ động tích hợp vấn đề này vào bài học để hướng dẫn các em những việc nên làm và không nên làm trong phòng chống thảm họa, thiên tai.”

Cô Hà (áo màu cam) đang cùng các em học sinh và phụ huynh vẽ sơ đồ trường tiểu học Hải Cảng và khu vực dân cư xung quanh trường

Giáo viên, phụ huynh và các em học sinh trường tiểu học Hải Cảng cùng thực hiện cây vấn đề để xác định các hiểm họa của trường học

Quang cảnh buổi phổ biến chương trình đánh giá RRTH trường học tại trường tiểu học Hoàng Quốc Việt (TP.Quy Nhơn)

Sau khi tổng hợp kết quả của các nhóm đánh giá, Ban quản lý RRTH trường học cùng với hội đồng giáo viên đã căn cứ vào các kết quả thu thập được để lập kế hoạch xây dựng trường học an toàn cho chính trường của mình. Bảng kế hoạch cũng đề xuất các giải pháp công trình và phi công trình, kêu gọi sự tham gia của ngành giáo dục, chính quyền, tổ chức và cá nhân bên ngoài, để cùng chung tay xây dựng mô hình trường học an toàn hiệu quả hơn.

Mặc dù trong quá trình thực hiện, nhóm đánh giá cũng như các thành viên tham gia đánh giá còn bộc lộ những hạn chế về mặt phương pháp, sử dụng công cụ đánh giá, kỹ năng thu thập thông tin,…hoạt động này đã được nhà trường và phụ huynh đánh giá cao và tham gia rất nhiệt tình. Tín hiệu tích cực nhất chính là nhà trường, phụ huynh, và các em học sinh đã thể hiện vai trò chủ động của mình trong việc bảo vệ chính trường học của mình trong thiên tai, thảm họa./.

Bùi Thị Minh Châu
Văn phòng dự án GRC tại tỉnh Bình Định

Bốn xã gồm Ba Bích, Ba Dinh, Ba Tô và Ba Xa là những xã của huyện Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi đang triển khai các hoạt động dự án thuộc chương trình “Thích ứng Biến đổi khí hậu lấy Trẻ em làm trọng tâm tại Việt Nam” do tổ chức Plan vùng Quảng Ngãi hỗ trợ. Không chỉ hỗ trợ xây dựng chuồng trại một cách đơn thuần mà dự án còn tập trung  hướng dẫn, hỗ trợ kỹ thuật chăn nuôi cho các hộ dân.

Vấn đề dự trữ thức ăn, đặc biệt là dự trữ rơm rạ cho trâu bò vào mùa mưa rét chưa thực sự được người dân vùng cao quan tâm. Tập quán chăn nuôi lạc hậu, chăn thả rông quanh năm, chuồng trại tạm bợ không có mái che; còn thức ăn thì dựa vào nguồn cỏ mọc tự nhiên trên rừng, đồi nên năm nào cũng vậy, cứ đến mùa mưa rét là trâu, bò chết vì bị đói, rét, với số lượng vài trăm con, có năm số bị chết lên đến cả ngàn con. Bên cạnh việc xây dựng hỗ trợ chuồng trại, dự án cũng đã kết hợp chính quyền địa phương lồng ghép, tổ chức nhiều buổi chia sẽ kinh nghiệm và trực tiếp đến hộ hướng dẫn lấy rơm rạ, làm cây rơm, dự trữ nguồn thức ăn cho trâu bò vào mùa mưa rét.

Do người dân không có thói quen lấy rơm để dự trữ cho trâu bò ăn mà thường đốt rơm ngay ngoài ruộng hoặc bỏ đi gây ô nhiễm môi trường, … trong khi đó trâu bò lại không có thức ăn. Nhằm giúp người dân thay đổi thói quen cán bộ dự án đã kết hợp tổ chức nhiều buổi chia sẽ kinh nghiệm về chăn nuôi, … hướng dẫn các hộ cách lấy rơm, phơi khô rơm và cách làm cây rơm sao cho hiệu quả nhất để rơm không bị thối mục.

Với cách làm là cầm tay chỉ việc, hướng dẫn ngay tại hiện trường thế nên trước các buổi gặt ở ruộng cán bộ dự án đã xuống kết hợp hướng dẫn phơi bảo quản lúa bên cạnh đó là hướng dẫn luôn các hộ cách lấy rơm. Khi tuốt xong thì nên lấy rơm và phơi ngay để rơm được nắng, chỗ làm cây rơm phải cao ráo, thoát nước. Trụ làm rơm thì phải chọn cây chắc chắn. Khi làm rơm thì phải rải đều rơm và nén chặt. Chóp cây rơm thì dùng xô chậu hay bao ni lông buộc chặt để nước mưa không ngấm vào vào cây rơm mục hỏng. Nhờ đó mà các hộ dân chủ động được thức ăn cho trâu bò trong mùa mưa rét.

Bà Phạm Thị Hênh ở thôn Măng Mu, xã Ba Xa cho biết:  Trước kia, vốn quen với việc thả trâu trên núi nên mỗi khi mùa mưa là bà lo sợ trâu chết vì trời rét và không có thức ăn, mà có đưa về nhà thì cũng không có cái gì cho trâu ăn. Từ ngày được dự án hướng dẫn lấy rơm rạ, phơi khô làm cây rơm dự trữ rơm rạ vào mùa đông bà có thể yên tâm đưa trâu về nhốt ở chuồng mà không lo sợ trâu bị đói nữa”.

Gia đình bà Phạm Thị Hênh có 4 con trâu. Nhờ cách làm này, nên đàn trâu, nhà bà trong năm nay phát triển khá tốt, nguồn thức ăn thì sẵn có quanh năm. “Mỗi năm tôi tích trữ rơm rạ 2 lần vào vụ đông xuân và vụ hè thu. Nhiều hộ trong thôn bà nuôi trâu bò nhiều, không chỉ tận dụng rơm trong ruộng mà còn đi xin thêm rơm rạ ở các ruộng khác về dự trữ.

Ảnh: Người dân đã biết cách làm cây rơm

Anh Phạm Văn Đon thôn Nước Lang xã Ba Dinh cho biết, bà con ở đây ít người  thói quen làm “cây rơm” lắm. Do trâu bò thường thả rong trên núi ít khi đưa về nhà với lại do không làm cây rơm đúng kỹ thuật nên rơm thường hay bị ẩm mốc, hư hỏng không sử dụng được. Từ ngày được dự án hướng dẫn lấy rơm dự trữ và làm cây rơm đúng kỹ thuật, rơm được bảo quản tốt hơn nên vào mùa mưa rét cũng yên tâm vì có thức ăn dự trữ.

Ba Tơ là huyện miền núi có số lượng trâu bò lớn. Số lượng gia súc hiện nay khoảng 64 ngàn con gia súc, trong đó đàn trâu, bò trên 30 ngàn con. Số hộ có 2- 3 con trâu, bò trở lên khá phổ biến. Người chăn nuôi đã ý thức được giá trị của của con trâu, con bò nên hầu hết hộ nuôi đều đã làm chuồng trại để nuôi nhốt gia súc. “Bây giờ công tác tuyên truyền cũng dễ dàng hơn nhiều, nhận thức của người dân về dự trữ thức ăn, che chắn chuồng trại cho gia súc vào mùa đông đã và đang trở thành thói quen“- ông Phạm Văn Lương- Chủ tịch UBND xã Ba Dinh chia sẻ.

Ông Đinh Nam Oang, Chủ tịch UBND xã Ba Xa cho biết: Ba Xa là một trong những địa bàn xa và khó khăn của huyện Ba Tơ, đời sống của người dân còn nhiều khó khăn. Thế nhưng, được sự hỗ trợ của dự án Plan đã giúp người dân thay đổi tập quán chăn nuôi thả rong, biết cách dự trữ rơm rạ đây thực sự là một sự thay đổi lớn, một bước tiến dài.

Với những hỗ trợ ban đầu của dự án đã góp phần thay đổi tích cực trong tập quán chăn nuôi của bà con Hre ở vùng cao huyện Ba Tơ. Người dân đã biết được cách nuôi nốt, không chăn thả rông, biết cách dự trữ thức ăn để trâu bò không đị đói trong mùa mưa rét, … Với những thay đổi tích cực đó đã góp phần thay đổi tập quán chăn nuôi gia súc lạc hậu của đồng bào dân tộc Hrê, tăng thu nhập của hộ, giúp xóa đói giảm nghèo đồng thời thúc đẩy phát triển chăn nuôi gia súc trên địa bàn./.

Phan Công Tam

Trung tâm Phát triển nông thôn miền Trung

“Quy trình giao đất giao rừng cho hộ gia đình có sự tham gia đã đáp lại mong đợi của người dân vì đất rừng được cấp đúng người, đúng diện tích và đúng khu vực như trong sổ sách!”, là lời phát biểu của Chủ tịch UBND huyện Tây Giang – Bling Mia tại hội thảo Giao đất giao rừng cho hộ dân có sự tham gia ngày 05/11/2014 tại trung tâm huyện.

     Từ tháng 6 năm 2012 đến tháng 6 năm 2014, UBND, Phòng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Hạt Kiểm lâm và Ban Chỉ đạo giao đất giao rừng huyện Tây Giang đã hợp tác với Trung tâm Phát triển Nông thôn miền Trung và Malteser International tại Việt Nam thực hiện giao 607.6 héc-ta đất rừng sản xuất đến 90 hộ gia đình tại hai thôn Atép 1 và Atép 2, xã Bhalêê, huyện Tây Giang theo Quy trình Giao đất Giao rừng có sự tham gia. Trong quy trình này, phương pháp tiếp cận có sự tham gia đã được áp dụng xuyên suốt và hiệu quả. Điều này đã giúp cho UBND huyện Tây Giang khắc phục được những khó khăn về ngân sách và nhân lực để lần đầu tiên có thể trao cho người dân quyền sở hữu chính thức mảnh đất mà họ sinh sống và canh tác từ bao đời nay. Giao đất Giao rừng đến hộ gia đình là một chương trình thí điểm nhằm khuyến khích bảo tồn và sử dụng bền vững tài nguyên rừng nằm trong khuôn khổ dự án “Khuyến khích bảo tồn và sử dụng tài nguyên rừng bền vững huyện Tây Giang” được tài trợ bởi Malteser International và Bộ Hợp tác và Phát triển Kinh tế Đức từ năm 2012-2015.

     Quy trình Giao đất Giao rừng có sự tham gia có 7 bước, gồm các hoạt động chính như: họp thôn lấy ý kiến của người dân trong tất cả các hoạt động, đào tạo cán bộ chuyên môn, bầu chọn và tập huấn nhóm nông dân nòng cốt đủ khả năng tham gia các hoạt động đo đếm trữ lượng, xác định ranh giới và đóng cột mốc. Chính quyền huyện Tây Giang đánh giá cao quy trình này và đã áp dụng thành công để giao 1.654 héc-ta đất cao su trong nguồn ngân sách của huyện. Ngoài ra, huyện cũng có kế hoạch nhân rộng mô hình này cho 6 xã còn lại trên địa bàn huyện như lời của P.Chủ tịch UBND huyện – Phạm A, “Quy trình này hết sức phù hợp với người dân, năng lực và chủ trương của Nhà nước. Huyện Tây Giang có thể yên tâm để hoàn thành tốt nhiệm vụ giao đất giao rừng cho hộ dân trong thời gian tới.”

     Nhằm chia sẻ các kinh nghiệm, thu nhận ý kiến đóng góp về khả năng nhân rộng áp dụng quy trình, UBND huyện 

   Hội thảo giao đất giao rừng ngày 12/12/2014, Đà Nẵng 

cũng đã phối hợp với Trung tâm  Phát triển Nông thôn miền Trung Việt Nam và Malteser International tổ chức một hội thảo vào ngày 12 tháng 12 năm 2014, tại Đà Nẵng. Hội thảo đã nhận được sự đánh giá cao và quan tâm của nhiều chuyên gia từ các cơ quan và tổ chức phi chính phủ hoạt động trong lĩnh vực này. Bên cạnh đó, những ý kiến đóng góp để quy trình Giao đất giao rừng đến hộ gia đình có sự tham gia được hoàn thiện hơn cũng được các đại biểu đưa ra và thảo luận. Trong thời gian tới Tài liệu hướng dẫn giao đất giao rừng có sự tham gia sẽ được biên tập và chia sẻ với cá nhân, cơ quan và tổ chức liên quan.

Phạm Đình Hiện
Trung tâm Phát triển Nông thôn miền Trung Việt Nam

Nguyễn Văn Kế, cán bộ Trung tâm cộng đồng trực thuộc

UBND xã Duy Thu, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam.

Cách truyền đạt chậm rãi, mất nhiều thời gian trên một đề tài không mấy mới mẻ

Trong các lớp tập huấn người khuyết tật và người thân, có nhiều câu hỏi đưa ra có ý kiểm tra năng lực phòng chống thiên tai của chính quyền

Hoạt động phòng chống lụt bão lại do một tổ chức phi chính phủ hướng dẫn

Chẳng có chút thiện cảm…..

Nhưng đến lớp tập huấn với Ban Quản lý thiên tai, rồi khi vào vẽ sơ đồ, họp lập kế hoạch và tới phần diễn tập thì tôi lại hoàn toàn tán thành. Vì theo kinh nghiệm của tôi cách làm này rất hay và rất sâu. Trước đây, tôi là một quân nhân từ chiến trường về, còn có nhiều năm làm công tác tham mưu. Tôi đã không khó nhận ra phương pháp lập kế hoạch của dự án là rõ ràng trong phân công nhiệm vụ. Chi tiết thì chặt chẽ, chẳng kém gì một kế hoạch quân sự mà tôi đã học tập và từng thực hành ngày xưa.

Từ đó cảm giác khó chịu trước đây ở tôi đối với dự án dần tan rã. Từ hoài nghi tôi trở nên tin cậy. Từ lạnh nhạt tôi trở nên nhiệt tình. Tôi mang phần kiến thức của mình mà một thời tưởng như không còn đất dùng nữa để tự nguyện đóng góp với dự án. Tôi tích cực vận động anh em trong Ban Quản lý tập trung học để hoàn thành chương trình mà chưa lúc nào sai lịch. Hôm đánh giá kết quả diễn tập toàn thôn tôi nói nửa đùa, nửa thật: “Dự án không mang đến tiền trăm bạc vạn nào nhưng cái dự án làm được còn quý hơn thế”. Khi bắt đầu dự án, tôi cũng giống như nhiều trưởng thôn hôm nay, không tin mấy vào dự án. Khi kết thúc mới thấy dự án đã làm thay đổi rất nhiều về nhận thức, phương pháp quản lý rủi ro của tôi. Điều này đã đỡ được gánh nặng trên hai vai trưởng thôn, kể cả Ban Quản lý lụt bão của xã trên lĩnh vực phòng chống thiên tai hằng năm. Đó là:

–        Việc quản lý của Ban Quản lý về rủi ro do lũ lụt trên toàn thôn chặt chẽ, rành mạch. Thông qua công cụ sơ đồ và các phụ lục trong bản kế hoạch thì dễ dàng điều chỉnh kế hoạch năm.

–        Phối hợp giữa các thành viên nhịp nhàng. Mạng lưới quản lý rủi ro rộng khắp, khép kín toàn địa bàn.

–        Điều hành chống lũ của chỉ huy từ trưởng ban đến khu tổ được chia sẻ nhẹ nhàng nhưng hiệu quả.

–        Thông tin liên lạc phục vụ cho điều hành, phối hợp, báo cáo được chú trọng nhanh và tốt hơn.

–        Người và phương tiện sơ cứu, ứng cứu, cứu hộ, cứu nạn bước đầu đáp ứng được nhu cầu của thôn.

–        Phương châm 4 tại chỗ chưa lúc nào hiện hữu rõ rệt như bây giờ.

Tôi chia sẻ điều này với mọi người rất thật lòng. Đôi khi vì sợ mất nhiều thời gian, người ta có thể có những toan tính hẹp hòi hoặc vì cảnh giác quá mà đánh mất sự thân thiện. Cũng có khi người ta vẫn muốn đi trên con đường mòn quen thuộc ít chông gai hơn.

Tôi lấy làm tiếc vì bản thân tôi có lúc đã như vậy.

Nguyễn Vĩnh, Trưởng Ban Quản lý thiên tai thôn Lập Thuận, xã Đại Hồng, huyện Đại Lộc, Quảng Nam